FATCA Nedir? FBAR’dan Farkı ve Kimleri Kapsar

FATCA (Foreign Account Tax Compliance Act), ABD vergi mükelleflerinin yurt dışındaki finansal varlıklarını IRS’e bildirmesini zorunlu kılan bir ABD yasasıdır. 2010 yılında yürürlüğe girdi. Yasa iki yönlü çalışır: bir yandan belirli ABD vergi mükellefleri yurt dışı varlıklarını Form 8938 ile beyan eder, diğer yandan yabancı finansal kuruluşlar — Türkiye’deki bankalar dâhil — ABD ile bağlantılı hesap sahiplerinin bilgilerini raporlar.

Kısacası FATCA, “ABD’li iseniz, paranız nerede olursa olsun IRS’in haberi olsun” mantığına dayanır.

Bu yazıda FATCA’nın kimleri kapsadığını, Form 8938’in ne zaman devreye girdiğini, FBAR’dan farkını ve Türkiye’deki bankaların istediği “FATCA/CRS beyanı”nın neden bambaşka bir şey olduğunu ele alıyoruz.

Önemli: Aşağıdaki bilgiler genel niteliktedir. FATCA ve FBAR yükümlülükleriniz vergi mukimliğinize, beyan durumunuza (evli/bekâr, ayrı/birlikte), hesap türüne, varlık değerine ve kişisel koşullarınıza göre değişir. Kendi durumunuz için bir CPA veya vergi danışmanıyla görüşmenizi öneririz.

FATCA kimleri kapsar?

FATCA, ABD vergi mükellefi sayılan kişileri ilgilendirir. Bu tanım vatandaşlıktan daha geniştir:

• ABD vatandaşları (nerede yaşarlarsa yaşasınlar)
• Green card sahipleri — ABD’de ikamet etmeseler bile (green card sahipleri için ABD vergi beyanı)
• Substantial presence testini geçen yabancılar (ABD’de yeterli gün geçirmiş kişiler)
• Bazı durumlarda çift vatandaşlar

ABD, dünya geliri esasına göre vergilendirme yapan az sayıdaki ülkeden biridir. Bu yüzden Türkiye’de yaşayan bir ABD vatandaşının Türkiye’deki maaşı, kira geliri ve banka hesabı da ABD beyanının konusu olabilir. Sistemin genel işleyişi için ABD vergi sistemi yazımıza bakabilirsiniz.

Buradaki kritik nokta şu: FATCA bir vergi değildir, bir bildirim rejimidir. Form 8938 vermek tek başına vergi doğurmaz. Ancak bildirilmeyen varlıklardan doğan gelir beyan edilmemişse, cezalar hem bildirim hem vergi tarafında birikir.

Form 8938 nedir?

Form 8938’in tam adı Statement of Specified Foreign Financial Assets’tir — “Belirli Yabancı Finansal Varlıklar Beyanı”. FATCA’nın bireyler tarafındaki uygulama aracıdır.

Form 8938 ayrı bir beyanname değildir; yıllık gelir vergisi beyannamenize (genellikle Form 1040) eklenir. Beyanname vermek zorunda değilseniz, varlık değeriniz ne olursa olsun Form 8938 de vermezsiniz.

Hangi varlıklar bildirilir?

• Yabancı bankalardaki mevduat ve yatırım hesapları
• Yatırım amacıyla tutulan yabancı hisse senetleri ve tahviller
• Yabancı şirketlerdeki ortaklık payları
• ABD’li olmayan taraflarla yapılmış finansal sözleşmeler
• Yabancı emeklilik planlarındaki bazı haklar

Hangileri bildirilmez?

• ABD’li bir ödeyicide tutulan hesaplar (örneğin bir yabancı bankanın ABD şubesi)
• Yabancı bir devletin sosyal güvenlik programındaki haklar
• Doğrudan sahip olunan yabancı gayrimenkul — ancak gayrimenkul bir yabancı şirket üzerinden tutuluyorsa, şirketteki payınız bildirime girer
• Kasadaki fiziki altın veya nakit

Ayrıca bazı varlıkları Form 5471, 8865, 8621 veya 3520 ile zaten bildirdiyseniz, Form 8938’de tekrar listelemenize gerek yoktur; hangi formu verdiğinizi belirtmeniz yeterlidir. Ancak bu varlıkların değeri eşik hesabına dâhil edilir.

Form 8938 bildirim eşikleri

Eşikler ikiye ayrılır: ABD’de mi yaşıyorsunuz, yurt dışında mı? “Yurt dışında yaşamak”, vergi yerleşiminizin yabancı bir ülkede olması ve 12 aylık kesintisiz bir dönemin en az 330 gününü yurt dışında geçirmiş olmanız anlamına gelir.

Kaynak: IRS, Summary of FATCA reporting for U.S. taxpayers.

İki eşikten herhangi biri aşılırsa bildirim yükümlülüğü doğar. Yani yıl sonunda hesabınız boşalmış olsa bile, yıl içinde eşiği aştıysanız Form 8938 gerekebilir.

FATCA ve FBAR farkı

En sık karıştırılan konu bu. İkisi de yurt dışı hesaplarla ilgilidir, ama farklı kurumlara, farklı kurallarla, farklı eşiklerle verilir. Biri diğerinin yerine geçmez — çoğu durumda ikisi birden gerekir.

İki fark pratikte en çok sorun çıkaranıdır:

1. İmza yetkisi. Türkiye’deki aile şirketinin hesabında imza yetkiniz varsa ama hesap size ait değilse: FBAR gerekebilir, Form 8938 gerekmez.
2. Eşik farkı. 10.000 $’lık eşik çok düşüktür. Türkiye’de mütevazı bir mevduatı olan bir green card sahibi FBAR’a takılır ama Form 8938’e girmeyebilir. Tersi de mümkündür: yabancı bir şirketteki payı olan ama banka hesabı olmayan biri Form 8938 verir, FBAR vermez.

FBAR’ın kendi kuralları, doldurma adımları ve ceza rejimi için FBAR nedir, ne için kullanılır yazımıza göz atabilirsiniz.

Bankanın istediği “FATCA/CRS beyanı” aynı şey mi?

Hayır — ve bu, Türkiye’de en çok karıştırılan noktalardan biri.

Türkiye’de bir banka hesabı açtığınızda veya mevcut hesabınız güncellendiğinde sizden “FATCA/CRS beyan formu” doldurmanız istenebilir. Bu form:

• Bankanın kendi yükümlülüğüdür, sizin IRS’e verdiğiniz bir beyanname değildir
• ABD vergi mükellefi olup olmadığınızı ve varsa hangi ülkelerin vergi mukimi olduğunuzu kendi beyanınızla (self-certification) tespit etmeye yarar
• Vergi doğurmaz; bankanın sizi doğru ülkeye raporlaması içindir

CRS (Common Reporting Standard) ise ABD’nin değil, OECD’nin standardıdır. FATCA ABD’ye özgüdür; CRS onlarca ülke arasında karşılıklı bilgi paylaşımını düzenler. Bankalar iki formu genellikle tek bir kâğıtta birleştirir; isim benzerliği kafa karıştırır.

Türkiye ile ABD arasında bir Model 1 hükümetler arası anlaşma (IGA) bulunuyor; 29 Temmuz 2015’te imzalandı ve 14 Haziran 2021’de yürürlüğe girdi. Bu anlaşma çerçevesinde Türk finansal kuruluşları, ABD ile bağlantılı hesapları önce Türk vergi idaresine, oradan da ABD’ye raporlar.

Özetle: bankaya FATCA/CRS formu vermeniz, Form 8938 yükümlülüğünüzü ortadan kaldırmaz. İkisi ayrı süreçlerdir.

Bildirim yapılmazsa ne olur?

Form 8938 için IRS’in uyguladığı yaptırımlar:

• 000 $ bildirmeme cezası
• IRS bildirimi sonrası devam eden ihmalde ek olarak 50.000 $’a kadar ceza
• Bildirilmeyen varlıklardan doğan vergi eksikliğine %40 ceza
• Bildirilmeyen varlıktan kaynaklanan 5.000 $ üzeri gelir beyan dışı bırakılmışsa, zamanaşımı 6 yıla uzar
• Form 8938 hiç verilmemişse, o vergi yılı için zamanaşımı bilgi verilene kadar işlemeye başlamaz

Cezanın makul neden (reasonable cause) gerekçesiyle kaldırılması mümkündür; IRS bunu olaya özgü değerlendirir. Kasıtlı ihmal (willful neglect) yoksa ceza uygulanmayabilir.

Geçmiş yılları hiç beyan etmemiş, kasıt taşımayan mükellefler için IRS’in Streamlined Filing Compliance Procedures adlı bir düzeltme yolu vardır. Bu programın uygunluk şartları katıdır ve yanlış kullanımı riskli olabilir; başvurmadan önce profesyonel değerlendirme almanız yerinde olur.

Sık yapılan hatalar

• “Gelirim yok, bildirmeme gerek yok.” Form 8938 gelir değil, varlık bildirimidir. Faiz getirmeyen bir vadesiz hesap da eşiğe dâhildir.
• “FBAR verdim, yeterli.” İki formun eşikleri ve kapsamı farklıdır. Çoğu durumda ikisi de gerekir.
• “Green card’ımı kullanmıyorum.” Green card teslim edilene veya usulüne uygun şekilde iptal edilene kadar ABD vergi mükellefiyeti sürer.
• “Hesap eşimin üzerine.” Ortak hesaplarda ve evli ayrı beyanda değer hesabının kendi kuralları vardır; otomatik bir muafiyet yoktur.
• “Türkiye’deki emeklilik fonum bildirilmez.” Yabancı emeklilik planlarının bir kısmı bildirime tabidir. Sosyal güvenlik programları hariçtir; özel emeklilik ürünleri genellikle değildir.
• Değerleme. Varlıklar yıl sonu Hazine kuru ile dolara çevrilir. Kur farkı, eşiğin altında sandığınız bir portföyü eşiğin üstüne taşıyabilir.

Sık sorulan sorular

FATCA nedir, kısaca?

2010 tarihli bir ABD yasasıdır. ABD vergi mükelleflerinin yurt dışı finansal varlıklarını Form 8938 ile IRS’e bildirmesini ve yabancı finansal kuruluşların ABD ile bağlantılı hesapları raporlamasını zorunlu kılar.

Türkiye’deki banka hesabımı ABD’ye bildirmek zorunda mıyım?

ABD vergi mükellefiyseniz ve toplam yabancı finansal varlıklarınız size uygulanan eşiği aşıyorsa Form 8938 gerekir. Ayrı olarak, hesaplarınızın toplamı yıl içinde herhangi bir anda 10.000 $’ı aştıysa FBAR yükümlülüğü doğar. Eşikler ve kişisel koşullar belirleyicidir.

FBAR verdiysem Form 8938 de gerekli mi?

Muhtemelen evet. IRS’in açık ifadesiyle, Form 8938 vermek FBAR yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz — tersi de geçerlidir. İki form farklı kurumlara, farklı kurallarla verilir.

Bankanın istediği FATCA/CRS formu ile Form 8938 aynı şey mi?

Hayır. Banka formu, kuruluşun sizi doğru ülkeye raporlaması için aldığı bir kendi beyanıdır. Form 8938 ise IRS’e, gelir vergisi beyannamenizle birlikte verdiğiniz resmî bir bildirimdir.

Form 8938’i ayrı mı gönderiyorum?

Hayır. Yıllık gelir vergisi beyannamenize eklenir. Beyanname verme yükümlülüğünüz yoksa Form 8938 de gerekmez.

Yurt dışındaki evimi bildirmem gerekir mi?

Doğrudan sahip olduğunuz gayrimenkul “belirli yabancı finansal varlık” sayılmaz. Ancak gayrimenkulü bir yabancı şirket üzerinden tutuyorsanız, o şirketteki payınız bildirime girebilir.

FATCA bildirimi yapmazsam ne olur?

10.000 $ ceza; IRS bildiriminden sonra devam eden ihmalde 50.000 $’a kadar ek ceza; bildirilmeyen varlığa bağlı vergi eksikliğinde %40 ceza. Ayrıca zamanaşımı süreleri uzar.

Geçmiş yılları hiç bildirmedim, ne yapmalıyım?

Kasıt yoksa IRS’in Streamlined Filing Compliance Procedures programı bir seçenek olabilir. Uygunluk şartları ve riskleri vardır; başvurudan önce durumunuzu bir uzmanla değerlendirmeniz önerilir.

Durumunuzu birlikte değerlendirelim

FATCA ve FBAR yükümlülükleri; vergi mukimliğinize, beyan durumunuza, hesap türüne, varlık değerine ve yılın hangi anında hangi eşiği aştığınıza göre değişir. Aynı miktardaki varlık, iki farklı mükellef için farklı sonuç doğurabilir.

Türkiye’de veya başka bir ülkede finansal varlığı olan ABD vergi mükellefiyseniz — ya da geçmiş yıllarda bildirim yapmadığınızı fark ettiyseniz — Manay CPA’in uluslararası vergi ekibi, durumunuzu inceleyip hangi formların gerektiğini ve varsa düzeltme yollarını netleştirebilir.

[ Ücretsiz ön görüşme talep edin → ]

Kaynaklar

• IRS — Summary of FATCA Reporting for U.S. Taxpayers
• IRS — Comparison of Form 8938 and FBAR Requirements
• IRS — About Form 8938
• IRS — Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA)
• IRS — Streamlined Filing Compliance Procedures
• FinCEN — BSA E-Filing System
• S. Treasury — FATCA Intergovernmental Agreements

İç linkler

• FBAR nedir, ne için kullanılır?
• Green card sahipleri için Amerika’da vergi beyanı
• Form 1040 nedir?
• Amerika vergi sistemi

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve vergi ya da hukuk danışmanlığı yerine geçmez. FATCA, Form 8938 ve FBAR yükümlülükleri; vergi mukimliği, beyan durumu, hesap türü, varlık değeri ve kişisel koşullara göre değişir. Karar vermeden önce yetkili bir vergi danışmanına başvurunuz.