Kısa cevap: IRS (Internal Revenue Service), ABD Hazine Bakanlığı’na bağlı federal vergi idaresidir. Vergi kanunlarını uygular, beyannameleri işler, iade öder ve inceleme yapar. ABD’de bir şirketiniz varsa — Türkiye’de yaşıyor olsanız bile — muhatabınız eyalet değil, IRS’tir. Şirketin federal beyannamesi, bilgi formları ve vergi ödemeleri buraya gider.
IRS tam olarak nedir
IRS, Türkiye’deki Gelir İdaresi Başkanlığı’nın ABD’deki karşılığı olarak düşünülebilir. Bağımsız bir kurum değildir; Hazine Bakanlığı (Department of the Treasury) bünyesinde bir birimdir. Vergi kanunlarının uygulanması Hazine Bakanı’nın gözetiminde yürütülür (IRC §7801) ve bu yetki, Hazine bünyesinde görev yapan Internal Revenue Commissioner’a devredilmiştir (IRC §7803).
Kurumun kökeni 1862’ye dayanır: İç Savaş’ı finanse etmek için gelir vergisi getirildiğinde, Başkan Lincoln ve Kongre Office of the Commissioner of Internal Revenue’i kurdu. Bugünkü yapı ise 1998 tarihli IRS Restructuring and Reform Act ile şekillendi; bu kanun IRS’in bölge ve il esaslı eski örgütlenmesini kaldırıp, benzer ihtiyaçları olan mükellef gruplarına göre bir yapı kurulmasını emretti.
IRS nasıl örgütlenmiştir
Bugün IRS dört ana faaliyet birimi üzerinden çalışır:
- Taxpayer Services — bireysel mükellefler ve genel mükellef hizmetleri (eski adıyla Wage & Investment).
- Small Business / Self-Employed — küçük işletmeler, serbest meslek sahipleri ve şahıs şirketleri. Türkiye’den ABD’de LLC kuran çoğu girişimci pratikte bu birimin kapsamındadır.
- Large Business & International — büyük şirketler ve sınır ötesi konular. Uluslararası bilgi formlarına ilişkin denetim programlarının merkezi burasıdır.
- Tax Exempt & Government Entities — vakıflar, dernekler, emeklilik planları ve kamu kuruluşları.
Bunların yanında, faaliyet birimi olmayan ama kanunla kurulmuş üç önemli ofis vardır. Criminal Investigation vergi suçlarını soruşturur. Independent Office of Appeals (IRC §7803(e)) mükellef ile inceleme birimi arasındaki uyuşmazlıkları mahkemeye gitmeden çözmek için kurulmuş bağımsız bir itiraz mercidir. Taxpayer Advocate Service (IRC §7803(c)) ise normal kanallardan çözülemeyen mağduriyetlerde mükellefin yanında duran bir ombudsman gibidir.
IRC §7803(a)(3) ayrıca bir Taxpayer Bill of Rights (Mükellef Hakları Bildirgesi) öngörür: bilgilendirilme hakkı, nitelikli hizmet hakkı, kesinlik hakkı, mahremiyet ve gizlilik hakkı, temsil edilme hakkı ve adil bir vergi sistemi hakkı dahil on hak. Bu hakların pratikteki değeri, IRS personelinin bunlara uygun davranmakla yükümlü olmasıdır; ancak tek başına yeni bir dava hakkı ya da bağımsız bir mahkeme yetkisi yaratmadıklarını bilmek gerekir.
Türkiye’den bir şirket sahibi IRS ile nerede karşılaşır
ABD’de şirketi olan ama ABD’de yaşamayan bir kişinin IRS ile teması genelde şu beş noktada olur:
- Vergi kimlik numarası. Şirket için EIN, Form SS-4 ile alınır. SSN alamayan gerçek kişiler ise ITIN için Form W-7 doldurur. Pratik bir not: IRS bugün EIN başvurusunda responsible party olarak SSN veya ITIN sahibi bir gerçek kişi arar ve çevrimiçi başvuru yalnızca ABD veya ABD topraklarındaki başvurulara açıktır.
- Yıllık beyanname. Şirketin türüne göre Form 1120, 1065 ya da bireysel 1040-NR. Hangi formu vereceğinizi şirket yapınız belirler.
- Bilgi formları. En yaygını Form 5472’dir. Yüzde 25 veya daha fazlası yabancı ortaklı bir ABD şirketi — yabancı sahipli disregarded entity’ler dahil — ya da ABD’de ticari faaliyet yürüten bir yabancı şirket, ilişkili taraflarla bildirime tabi işlem yaptığında bu formu verir. Form, şirketin gelir vergisi beyannamesine eklenir; yapıya göre bu bazen tam bir Form 1120, bazen yalnızca pro forma bir Form 1120’dir. Yabancı şirketler açısından dayanak IRC §6038A’nın yanı sıra IRC §6038C’dir.
- Ödemeler. Beyanname vermek ile ödemek ayrı yükümlülüklerdir. Yıl içinde tahmini vergi (estimated tax) taksitleri gündeme gelebilir.
- Mektuplar ve incelemeler. IRS’in mükellefle iletişim kurma biçimi mektuptur.
IRS ne kadar geriye gidebilir
Bu, Türk şirket sahiplerinin en çok merak ettiği konu. Üç temel süre var:
| Durum | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Normal tarh zamanaşımı | Beyannamenin verilmesinden itibaren 3 yıl | IRC §6501(a) |
| Beyan edilen brüt gelirin %25’inden fazlasının atlanması | 6 yıl | IRC §6501(e) |
| Hiç beyanname verilmemesi veya vergi kaçırma kastıyla yanlış beyan | Süresiz | IRC §6501(c) |
| Tahakkuk etmiş verginin tahsili | Tarhtan itibaren 10 yıl | IRC §6502(a) |
İki ayrıntı önemli. Birincisi, §6501(e) yalnızca %25 kuralından ibaret değildir; 5.000 dolardan fazla yurt dışı finansal varlığın beyan dışı bırakılması da altı yıllık süreyi tetikler. İkincisi, §6501(c) yazılı süre uzatımları ve belirli yurt dışı bilgi bildirimleri için ek özel kurallar içerir — eksik verilen bir bilgi formu, o beyannamenin zamanaşımını beklenenden çok daha uzun süre açık tutabilir.
Uygulamadaki sonuç şudur: 3 yıl, ancak düzgün ve eksiksiz bir beyanname verilmişse geçerlidir. Form 5472 unutulduysa saat hiç başlamamış olabilir.
IRS’ten mektup gelirse
Panik gerekmez; ama süreler kesindir. Tipik akış şöyle işler: önce bir bilgi talebi ya da düzeltme önerisi mektubu gelir. Katılmıyorsanız yazılı olarak itiraz edersiniz ve dosya Independent Office of Appeals’a gidebilir. Uzlaşma olmazsa IRS resmi bir notice of deficiency (matrah farkı ihbarnamesi) gönderir.
Bu ihbarname geldiğinde kritik bir süre başlar: 90 gün içinde Vergi Mahkemesi’ne (U.S. Tax Court) başvurulabilir. İhbarname ABD dışındaki bir adrese gönderilmişse süre 150 gündür (IRC §6213(a)). Türkiye’deki adresine mektup gelen bir mükellef için bu ayrım doğrudan geçerlidir. Süre kaçarsa mahkeme yolu kapanır ve vergi tahakkuk eder — sonrasında ödeyip iade davası açmak gibi daha zahmetli yollar kalır.
Cezalardan kaçınmanın yolları için IRS’e vergi cezası ödememek için gerekenler yazımıza bakabilirsiniz. Form 5472’nin süresinde verilmemesi tek başına vergi yılı başına 25.000 dolar cezaya tabidir (IRC §6038A(d)) ve IRS bildirimi sonrası 90 günlük düzeltme süresi de geçerse ceza 25.000 dolarlık dilimler halinde artar.
IRS adını kullanan dolandırıcılıklar
Yurt dışında yaşayan şirket sahipleri bu konuda daha savunmasız, çünkü sürecin nasıl işlediğini bilmiyorlar. Hatırlanacak tek kural yeterli: IRS ilk teması mektupla kurar. Telefonda tehditle ödeme isteyen, hediye kartı ya da kripto ile ödeme talep eden, e-posta veya SMS ile bağlantıya tıklatmaya çalışan hiç kimse IRS değildir. Şüpheli bir mesaj aldığınızda doğru hareket, mesajdaki numarayı değil, mali müşavirinizi aramaktır.
Sık sorulan sorular
IRS ile eyalet vergi idaresi aynı şey mi
Hayır. IRS federal vergiyi yönetir. Eyalet gelir vergisi, franchise vergisi ve satış vergisi ayrı eyalet idarelerinin işidir. Bir ABD şirketinin çoğu zaman hem IRS’e hem de kurulduğu veya faaliyet gösterdiği eyalete karşı ayrı yükümlülükleri vardır; birini yerine getirmek diğerini karşılamaz.
Türkiye’de yaşıyorum ve şirketim hiç gelir elde etmedi. Yine de IRS ile işim olur mu
Büyük ihtimalle evet. ABD’de beyan yükümlülüğü çoğu zaman gelirden değil, şirketin varlığından ve yapısından doğar. Özellikle yabancı sahipli tek ortaklı LLC’lerde, gelir sıfır olsa bile pro forma Form 1120 ve Form 5472 verilmesi gerekebilir.
IRS’e Türkçe başvurabilir miyim
Beyannameler ve resmi yazışmalar İngilizce yapılır. IRS bazı hizmetlerinde çeviri desteği sunar, ancak beyanname ve bilgi formları İngilizce ve ABD formatında verilir. Uygulamada bu işi ABD’de yetkili bir muhasebeci veya vergi temsilcisi üzerinden yürütmek en pratik yoldur.
IRS beni incelemeye alırsa ne olur
İnceleme çoğunlukla belge talebiyle başlar ve mektupla yürür. Kendinizi bir temsilci (CPA, avukat veya enrolled agent) aracılığıyla temsil ettirme hakkınız vardır. Anlaşmazlık sürerse dosya Independent Office of Appeals’a taşınabilir; oradan da sonuç çıkmazsa ihbarname sonrası mahkeme yolu açıktır.
Nasıl yardımcı olabiliriz
Manay CPA, Türkiye ve ABD arasında çalışan şirketler için 1997’den bu yana ABD vergi ve muhasebe hizmeti veriyor. EIN ve ITIN başvurularından yıllık beyannamelere, Form 5472 bildirimlerinden IRS yazışmalarına kadar süreci sizin adınıza yürütüyoruz. Bir mektup aldıysanız veya hangi formu vermeniz gerektiğinden emin değilseniz, süreler işlemeye başlamadan bize yazın.
